Łańcuch dostaw – definicja, rodzaje, metody zarządzania dostawami

Łańcuch dostaw (ang. supply chain) to sieć powiązań i działań, które prowadzą produkt od surowca do klienta – od zaopatrzenia i produkcji, przez magazynowanie i transport, po sprzedaż i zwroty. Efektywny łańcuch dostaw skraca czas realizacji zamówień i obniża koszty. W tym przewodniku wyjaśniamy, czym jest łańcuch dostaw, z jakich ogniw się składa i jak nim zarządzać.

Czym jest łańcuch dostaw (supply chain)?

Łańcuch dostaw (ang. supply chain) to sieć połączeń między podmiotami, które doprowadzają produkt od źródła surowca do odbiorcy końcowego. Tworzą ją dostawcy, producenci i przedsiębiorstwa zaopatrujące kolejne ogniwa.

Łańcuch dostaw obejmuje planowanie, realizację i kontrolę wszystkich czynności związanych z przepływem towarów: zakup surowców, produkcję, magazynowanie, dystrybucję, transport, obsługę zamówień i zwrotów oraz utylizację odpadów. Sprawnie działa tylko wtedy, gdy między jego uczestnikami płynie także informacja.

Ogniwa łańcucha dostaw – z czego się składa

Łańcuch dostaw tworzą kolejne ogniwa – podmioty, które przekazują sobie towar i informacje na drodze od surowca do klienta. To struktura tych powiązań decyduje o tym, jak sprawnie produkt trafia na rynek. Do podstawowych elementów łańcucha dostaw należą:

• dostawcy surowców i komponentów – dostarczają materiały potrzebne do wytworzenia produktu,
• producent – przetwarza surowce w gotowy towar,
• hurtownie i dystrybutorzy – gromadzą towar i rozprowadzają go do kolejnych odbiorców; w e-commerce ich rolę często wspiera integracja sklepu z hurtownią,
• sprzedawcy – oferują produkt klientowi, w e-commerce przez sklep internetowy i marketplace’y (np. Allegro, Amazon),
• operatorzy logistyczni – odpowiadają za magazynowanie, transport i realizację zamówień, także w modelu fulfillment,
• klient końcowy – ostatnie ogniwo, do którego prowadzi cały proces.

Ogniwa spajają dwa przepływy: fizyczny przepływ towarów oraz przepływ informacji między uczestnikami. Im lepiej są zsynchronizowane, tym mniej opóźnień, braków magazynowych i błędów w zamówieniach. Dlatego warto połączyć pracę tych ogniw w jednym systemie – Base.com spina stany magazynowe, zamówienia i wysyłkę w jednym miejscu.

Schemat łańcucha dostaw

Etap 1: Planowanie

Pierwszy etap obejmuje planowanie i zarządzanie zasobami koniecznymi do spełnienia potrzeb konsumentów na dany produkt lub usługę. Należy ustanowić łańcuch dostaw i określić mierniki umożliwiające kontrolę wydajności, efektywności i wartości całego procesu. To niezwykle istotny etap, od którego w dużej mierze zależy ryzyko w łańcuchu dostaw.

Etap 2: Zaopatrzenie i produkcja

Zaopatrzenie obejmuje wybór podmiotów dostarczających towary niezbędne do stworzenia produktu. Kluczowe jest zamawianie, przyjmowanie i zarządzanie dostawami – a w firmach e-commerce znacząco usprawnia je integracja sklepu z hurtownią, automatyzująca przepływ danych o stanach i dostępności produktów. Proces produkcji natomiast wymaga podjęcia czynności związanych z badaniem jakości czy opakowaniem do wysyłki.

Etap 3: Dostawy i zwroty

Logistyka skupia się na koordynacji zamówień klientów, magazynowaniu, planowaniu dostaw, zarządzaniu dostawami, kompletacji zamówień, wysyłkach do konsumentów. W ramach tego procesu należy też uwzględnić zwroty produktów oraz utylizację.

Rodzaje łańcuchów dostaw

W literaturze fachowej występuje wiele modeli łańcuchów dostaw. Wdrożenie odpowiedniej strategii daje szansę na poprawę wydajności i przepływu pracy. W zależności od liczby ogniw łańcucha dostaw, wyróżnia się następujące rodzaje:

• wewnętrzny łańcuch dostaw – obejmuje wszystkie funkcje i procesy zachodzące w przedsiębiorstwie, które są konieczne do realizacji zamówienia klienta,
• prosty łańcuch dostaw – obejmuje przedsiębiorstwo, odbiorcę oraz dostawcę,
• rozszerzony łańcuch dostaw – jest rozbudowany o dodatkowych dostawców drugiego i dalszych rzędów oraz o kolejnych odbiorców (czyli odbiorców odbiorców),
• kompleksowy łańcuch dostaw – złożony jest z podobnych ogniw, jak wyżej, ale dodatkowo występują firmy świadczące usługi logistyczne, informatyczne, finansowe itd.

Poza powyższą typologią, łańcuch dostaw często dzieli się także ze względu na realizowane cele:

• Tradycyjny łańcuch dostaw – celem podstawowym jest minimalizacja kosztów i maksymalna efektywność. W tym modelu przedsiębiorstwo skupia się na wzroście przychodów lub obniżeniu kosztów oraz na jak największych korzyściach ekonomicznych.
• Łańcuch wartości – ta koncepcja zakłada, że wszystkie czynności realizowane przez firmę powinny przyczyniać się do powstawania wartości dodanej dla klientów oraz do wartości dodanej na rzecz przedsiębiorstwa. Łańcuch wartości przedstawia proces „dodawania” do towaru wartości dla klienta, co ma początek już na etapie pozyskiwania surowców, ich obróbki i produkcji.
• Zielony łańcuch dostaw (zrównoważony łańcuch dostaw) – również obejmuje cały cykl życia produktu, w tym sprzedaż, utylizację odpadów, planowanie, usługi posprzedażowe. Taki łańcuch zawiera wszystkie elementy działalności, które decydują o wartości firmy dla otoczenia. Podstawowym jego celem jest odpowiedzialność za środowisko od wydobycia surowca pozyskanego do produkcji, po utylizację odpadu (bazuje na koncepcji zielonej produkcji i zielonych operacji). Najważniejsza jest przy tym idea działania proekologicznego. Uczestnicy zielonego łańcucha dostaw, podobnie jak uczestnicy łańcucha tradycyjnego i wartości, również dążą do maksymalizacji zysków, jednak czynią to poprzez mniejsze zużycie zasobów naturalnych, energii itd.
• Zintegrowany łańcuch dostaw – to koncepcja opierająca się na założeniu, że wszystkie ogniwa łańcucha mają wspólne cele, którymi jest m.in. wartość dodana dla ostatecznego klienta. W tym łańcuchu każde ogniwo dąży do osiągnięcia wspólnego celu.

Ze względu na zasięg geograficzny wyróżnia się też globalny łańcuch dostaw – obejmuje dostawców, producentów i odbiorców w różnych krajach. Daje dostęp do tańszych surowców i nowych rynków, ale jest bardziej wrażliwy na zakłócenia: opóźnienia w transporcie, cła czy przerwy u zagranicznych dostawców. Dlatego firmy coraz częściej stawiają na zwinny, odporny i cyfrowy łańcuch dostaw – taki, który dzięki danym w czasie rzeczywistym szybciej reaguje na zmiany popytu i zakłócenia.

Supply chain a logistyka

W jaki sposób łańcuch dostaw odnosi się do logistyki? Pomiędzy tymi pojęciami występuje kilka zasadniczych różnic przedstawionych w poniższej tabeli:

	Łańcuch dostaw	Łańcuch logistyki
Czym jest?	Zajmuje się kompleksowo procesem dostarczenia produktu lub usługi do klienta, od pozyskania surowca, po współpracę z partnerami handlowymi i transport do odbiorcy końcowego.	Skupia się na magazynowaniu, przepływie towarów i doręczeniu ich do klienta. Logistyka jest elementem łańcucha dostaw.
Liczba podmiotów	Zwykle występuje wiele podmiotów niezbędnych do realizacji procesu.	Całym procesem logistycznym może zajmować się jedno przedsiębiorstwo.
Zakres odpowiedzialności	Obejmuje planowanie popytu, projektowanie produktów, kontrolę jakości, promocję, zarządzanie zasobami, logistykę.	Obejmuje magazynowanie, transport, kompletację zamówień.

Łańcuch dostaw w logistyce obejmuje całą drogę produktu lub usługi – od wytworzenia po sprzedaż. Logistyka e-commerce to natomiast jeden z elementów łańcucha dostaw i dotyczy stricte magazynowania, transportu towarów oraz ich dystrybucji. Obrany system logistyczny odpowiada za dostarczenie towaru do konkretnego miejsca w odpowiednim czasie, wskazanej liczbie oraz po ustalonym koszcie. O łańcuchu logistycznym mówimy także w sytuacji przepływu dóbr wewnątrz jednego przedsiębiorstwa. Z kolei łańcuch dostaw dotyczy integracji wychodzącej poza obszar przepływów fizycznych.

Dla przykładu, logistyka w sklepie ze sprzętem AGD i RTV dotyczy zakupu różnych modeli urządzeń i ich prezentacji w lokalu oraz przechowywaniu w magazynie do czasu transportu. Natomiast łańcuch dostaw dla takiej branży uwzględnia nie tylko logistykę, ale i wszelkie etapy, które musi przejść produkt, aby trafić do magazynu sklepu i klienta, czyli np. pozyskanie elementów niezbędnych do wytworzenia sprzętu, jego produkcję, planowanie popytu na określone produkty, współpracę z partnerami handlowymi itd.

Jak sprawnie zarządzać łańcuchem dostaw?

Zarządzanie łańcuchem dostaw (ang. supply chain management, w skrócie SCM) to planowanie, koordynowanie i kontrolowanie przepływu towarów oraz informacji między wszystkimi ogniwami – od dostawcy surowca po klienta końcowego. Celem jest dostarczyć właściwy produkt we właściwym czasie i po możliwie najniższym koszcie.

Skuteczne zarządzanie łańcuchem dostaw, w tym także zarządzanie dostawami, jest niezbędnym elementem strategicznym wielu biznesów. Jednostkowe przedsiębiorstwa nierzadko dążą do wzajemnej współpracy, aby zmniejszyć koszty, poprawić efektywność i uzyskać wartość dodaną dla swoich klientów. Aby sprawnie zarządzać całym łańcuchem dostaw, w tym obszarami związanymi z zarządzaniem dostawami, konieczne jest zadbanie o takie elementy, jak:

• lokalizacja produkcji i składów,
• transport towarów,
• magazynowanie, kontrola zapasów i inne czynności logistyczne,
• przepływ informacji podczas fizycznego przepływu produktów,
• współpraca z działem marketingu w obrębie obsługi konsumentów,
• zarządzanie opakowaniami i odpadami.

Przedsiębiorstwa mają do wyboru różne koncepcje, instrumenty i strategie zarządzania łańcuchem dostaw. Najczęściej stosowane metody i narzędzia to m.in.:

• Lean Management (zarządzanie wyszczuplające),
• Agile Management (zarządzanie zwinne),
• Time Based Management (zarządzanie czasem),
• Total Quality Management (zarządzanie jakością),
• Vendor Managed Inventory (zarządzanie zapasami przez dostawcę), 
• Supply Chain Operations Reference – SCOR (model referencyjny), 
• Quick Response (szybka reakcja),
• Just in Time (dokładnie na czas),
• Business Process Reengineering (przeprojektowanie procesów biznesowych), 
• Six Sigma (doskonalenie organizacji poprzez ciągłą kontrolę w celu eliminacji i zapobiegania niezgodnościom występującym w łańcuchu dostaw),
• Efficient Consumer Response (efektywna obsługa konsumenta).

Coraz większą rolę w SCM odgrywają systemy do zarządzania łańcuchem dostaw. Oprogramowanie klasy SCM łączy dane z magazynu, zamówień i wysyłki, dzięki czemu decyzje podejmujesz na bieżących informacjach, a nie na szacunkach. W e-commerce podobną funkcję pełni platforma, która automatyzuje przepływ między ogniwami – od stanów magazynowych po realizację zamówień. Tak działa automatyzacja procesów w Base.com, która spina sprzedaż, magazyn i wysyłkę w jednym miejscu.

Przykład łańcucha dostaw dla firmy e-commerce

Łańcuch dostaw można przedstawić w sposób praktyczny na przykładzie biznesu zajmującego się produkcją i sprzedażą mebli w internecie. W całym procesie zachodzą takie działania, jak:

• projektowanie produktu,
• pozyskiwanie surowców i komponentów niezbędnych do produkcji,
• zakup poszczególnych materiałów,
• produkcja,
• dystrybucja, magazynowanie, sprzedaż w sieci (sklep internetowy, marketplace) i promocja (ewentualnie także sprzedaż w stacjonarnym punkcie sprzedaży),
• realizacja zamówienia i transport do klienta,
• zarządzanie zwrotami produktów i obsługa posprzedażowa,
• zarządzanie odpadami.

W łańcuchu dostaw e-commerce ważną rolę odgrywa odpowiednia lokalizacja magazynu, do którego trafiają towary z zakładu produkcyjnego, skąd są następnie wysyłane do klientów. Optymalna lokalizacja pozwoli przyspieszyć transport do magazynu i dostarczenie zamówienia do odbiorcy końcowego.

Drugim istotnym czynnikiem efektywnego zarządzania łańcuchem dostaw jest inwestycja w automatyzację. Można tego dokonać poprzez korzystanie z nowoczesnego oprogramowania do zarządzania biznesem e-commerce, które umożliwia m.in.:

• automatyzację pracy magazynu (kompletacja zamówień, aktualizacja stanów magazynowych, powiadomienia systemowe o stanie zamówienia itd.),
• automatyzację obsługi klienta (np. poprzez Marketing Automation),
• optymalizację magazynu (poprzez wskazywanie wolnych miejsc, proponowanie innych konfiguracji – co zmniejsza m.in. ryzyko marnowania przestrzeni magazynowej i obniża tym samym koszty),
• integrację platform sprzedażowych z e-sklepem i magazynem (masowe dodawanie produktów, szybka zmiana cen, aktualizacja zapasów itd.).

FAQ

Czym jest łańcuch dostaw?

Łańcuch dostaw to sieć wzajemnych powiązań między różnymi podmiotami w zakresie logistycznym i operacyjnym, obejmująca wszelkie działania związane z pozyskiwaniem surowców, produkcją, przechowywaniem i dostarczeniem towarów do klienta.

Jakie są rodzaje łańcucha dostaw?

Wyróżnia się takie rodzaje łańcucha dostaw, jak:

• tradycyjny łańcuch dostaw,
• łańcuch wartości,
• łańcuch zielony (zrównoważony),
• łańcuch zintegrowany.

Czym się różni łańcuch dostaw od łańcucha logistycznego?

Łańcuch dostaw obejmuje całą drogę produktu od wytworzenia do sprzedaży, natomiast łańcuch logistyczny jest elementem łańcucha dostaw i skupia się na magazynowaniu, transporcie produktów oraz ich dystrybucji.

Z czego składa się łańcuch dostaw?

Łańcuch dostaw tworzą kolejne ogniwa: dostawcy surowców, producent, hurtownie i dystrybutorzy, sprzedawcy oraz klient końcowy. Spajają je dwa przepływy – towarów i informacji.

Czym jest zarządzanie łańcuchem dostaw (SCM)?

To planowanie, koordynowanie i kontrolowanie przepływu towarów oraz informacji między wszystkimi ogniwami łańcucha – od surowca po klienta. Po angielsku supply chain management, w skrócie SCM.

Jakie są etapy łańcucha dostaw?

Najczęściej wyróżnia się planowanie, zaopatrzenie i produkcję oraz dostawy i zwroty. Każdy etap wymaga koordynacji przepływu towarów i informacji.